Zwyczaje związane ze świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w różnych zakątkach świata

Od błogosławienia ziół i mórz po konne procesje i łodzie z pochodniami – obchodzone 15 sierpnia święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny łączy wiernych na całym świecie w niezwykłym bogactwie tradycji i form wyrazu wiary. Ten artykuł zabierze Cię w podróż przez kontynenty i wieki, ukazując różnorodność sposobów oddawania czci Matce Bożej – Królowej nieba i ziemi.

Zgodnie z kalendarzem Kościoła katolickiego 15 sierpnia obchodzimy liturgiczne wspomnienie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Kultywowana w Kościele katolickim na całym świecie tradycja związana z uroczystością wzięcia Maryi z ciałem i duszą do nieba jest bardzo bogata. Przyjrzyjmy się niektórym zwyczajom związanym z tym świętem.

W średniowieczu dni między świętem Wniebowzięcia NMP a 15 września nazywano „trzydziestoma dniami naszej Pani” lub też – w krajach niemieckojęzycznych – Frauendreissiger [dosł.: [święto] trzydziestu [dni naszej] Pani]. W Europie Środkowej Wniebowzięcie NMP jest zwyczajowo nazywane świętem „Matki Boskiej Zielnej”, w języku angielskim – Our Lady’s Herb Day, natomiast po niemiecku – Kräutertag [dzień ziół].

Jest to czas radości ze zbiorów, typowy dla tej pory roku (okres „trzydziestu dni” zazwyczaj dobiegał końca około tzw. jesiennych suchych dni), a dodatkowo zgodnie z ludowym zwyczajem kojarzono go z atmosferą dobroci i błogosławieństwa. Wierzono, że niebezpieczne zwierzęta stawały się wtedy potulne, a trujące rośliny – niegroźne. Uważano, że żywność wyhodowana w tym czasie była szczególnie zdrowa i zachowywała swoją świeżość znacznie dłużej.

Te wierzenia były tak powszechne, że ryt rzymski zawiera wiele błogosławieństw na tę okazję. Dotyczą one ziół o leczniczych właściwościach i owoców, a wyrażają prośbę kierowaną do Boga, która brzmi: „abyś oprócz naturalnej mocy nadanej im przez Ciebie, udzielił im łaski Twego nowego błogosławieństwa; aby zastosowane w imię Twoje na użytek ludzi i zwierząt, stały się obroną przeciw wszelkim chorobom i przeciwnościom”1Ten i następny fragment są cyt. wg: Rituale Romanum Ecclesiis Poloniae accommodatum, Editio Tertia Post Typicam, Katowice 1927; cyt.....

Inna modlitwa w rycie rzymskim zawiera specjalną prośbę skierowaną do Matki Bożej o błogosławieństwo ziół związanych z porodem. Biorąc pod uwagę rolę Maryi jako matki chrześcijan, prośba ta wpisuje się doskonałe w atmosferę dnia, w którym świętuje się przejście Maryi do chwały Pańskiej. Wydarzenie to dało początek jej roli jako naszej pośredniczki w niebie. Modlitwa ta brzmi:

Módlmy się. Boże, Ty w dniu dzisiejszym różdżkę Jessego, Rodzicielkę Twego Syna, Pana naszego Jezusa Chrystusa, wyniosłeś na szczyty niebios, aby przez Jej opiekę i wstawiennictwo udzielić naszej śmiertelności owocu Jej łona, tegoż Syna Twojego, pokornie Cię prosimy, abyśmy mocą tegoż Syna Twego i dzięki chwalebnemu wstawiennictwu Jego Rodzicielki z pomocą tych owoców ziemi przez zdrowie doczesne przygotowali się do zbawienia wiecznego. Przez tegoż Pana naszego Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen..

W społecznościach trudniących się rybołówstwem istnieje zwyczaj błogosławienia w tym dniu morza. Czytane są rozdział 21 Ewangelii według Świętego Jana (kiedy Jezus łowił ryby po Zmartwychwstaniu)2Patrz J 21, 1–14; wszystkie cytaty i nawiązania do Biblii wg: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia,... oraz wybrane wersety rozdziału 5 Ewangelii według Świętego Łukasza (np. fragment zawierający słowa „odtąd ludzi będziesz łowił”3Łk 5, 10.). Odmawiany jest Magnificat, a ksiądz skrapia morze wodą święconą i czyni nad nim znak krzyża. Ludzie wierzą, że pływanie w pobłogosławionej w tym dniu wodzie leczy.

We Włoszech święto Wniebowzięcia nosi nazwę Ferragosto [15 sierpnia]. Ma ono swoje przedchrześcijańskie korzenie w święcie ustanowionym przez cesarza Oktawiana Augusta w 18 roku p.n.e. Początkowo Ferragosto przypadało 1 sierpnia i było dniem odpoczynku dla robotników rolnych. Zgodnie ze zwyczajem życzyli oni swojemu pracodawcy „buon Ferragosto” [szczęśliwego Ferragosto], w zamian zaś otrzymywali premię pieniężną. W średniowieczu włoskie kościoły przesunęły święto z 1 na 15 sierpnia, aby pokrywało się z uroczystością Wniebowzięcia. W okresie renesansu wypłacanie premii z okazji Ferragosto stało się wymogiem prawnym w całym Państwie Kościelnym. Tradycja Ferragosto jest pielęgnowana do dzisiaj, a współcześni Włosi w tym dniu relaksują się i jeżdżą na wycieczki.

W dniu święta Wniebowzięcia w wielu miejscach organizuje się procesje i festyny. Słynne są celebracje na Malcie, której patronką jest Wniebowzięta Najświętsza Maryja Panna. 15 sierpnia, który jest tam świętem państwowym i dniem wolnym od pracy, w kościołach i radach lokalnych uroczystości odbywają się z wielkim przepychem.

Zwyczaje związane z obchodami Wniebowzięcia w Grecji i na Wyspach Egejskich są zbyt bogate i zróżnicowane, żeby opisać je wszystkie – poszczególne wyspy i miejscowości zwykle mają swoje unikatowe tradycje praktykowane od wieków4Więcej na temat greckich zwyczajów związanym ze świętem Wniebowzięcia w artykule: Anastasia Chaini, Customs and Traditions of Assumption Day.... Dwa godne uwagi przykłady pochodzą z miasta Kozani na północy kraju oraz z wyspy Paros. W Kozani Maryja jest czczona jako Dziewica z Mikrokastro (w związku z klasztorem znajdującym się w Mikrokastro). Każdego roku w wigilię Wniebowzięcia grupy miejscowych pielgrzymów konnych zbierają się na rynkach, aby zaprosić ludzi na festyny organizowane na cześć Maryi Dziewicy. Następnego dnia o świcie jeźdźcy spotykają się przed wizerunkiem Błogosławionej Bożej Matki w klasztorze w Mikrokastro, po czym ruszają konno w procesji do Kozani, znajdującego się około 30 km stamtąd. Bogato ozdobione konie tworzą efektowne widowisko. Po południu, gdy jeźdźcy dotrą do Kozani, rozpoczyna się huczna zabawa, która trwa do wieczora.

W mieście Parikia, na wyspie Paros w archipelagu Cyklady, znajduje się kościół, który nosi nazwę Panagia Ekatontapiliani (dosł.: Kościół o Stu Drzwiach). To jedna z najstarszych świątyń chrześcijańskich, jej powstanie datuje się na 323 rok. W dniu Wniebowzięcia wierni rankiem gromadzą się w kościele przed wizerunkiem Dziewicy Maryi, po czym następuje procesja. Jednak szczególnie warto zobaczyć, co dzieje się o zmierzchu, kiedy dziesiątki łodzi, na których płoną pochodnie, dopływają do mola w Parikii. Ubrani w kolorowe jaskrawe kostiumy członkowie załogi, znani jako „piraci”, po wyjściu z łodzi rozpoczynają wieczorny festyn od tradycyjnego tańca balo.

Święto Wniebowzięcia ma w wielu krajach również znaczenie społeczne i polityczne. W Kanadzie w 1881 roku Akadyjczycy z Nowego Brunszwiku ustanowili 15 sierpnia Narodowym Dniem Akadii, na cześć ich kultury i katolickiego dziedzictwa. Kluczową rolę w ustanowieniu święta na dzień 15 sierpnia odegrał wpływowy kapłan Marcel-François Richard, który w swoim przemówieniu podczas Narodowego Kongresu Akadyjczyków w 1881 roku przekonywał, że kult Błogosławionej Maryi Panny był „kultem narodowym wszystkich Akadyjczyków”5When is National Acadian Day Celebrated?, Acadian Museum of Prince Edward Island, https://web.archive.org/web/20110728084614/http:/www.teleco.org/museeacadien/anglais/questi1_a.htm [dostęp 29 XI 2020]; cyt za: Phillip....

Niemożliwe byłoby sporządzenie wyczerpującej listy miejsc, w których obchodzi się uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, ale sam fakt, że jest to święto państwowe w aż 43 krajach, daje pewne wyobrażenie, jak wielkim szacunkiem ludzie z różnych zakątków świata darzą tę najbardziej wzniosłą tajemnicę sierpnia, kiedy wspominamy, jak Maryja została wzięta do nieba.